en | de | pl | ru

4 красавіка. Леў Сапега

Аўтар: Н. Суслава
Фота: C. Плыткевіча, з адкрытых крыніц

У мястэчку Астроўна пад Віцебскам 4 красавіка 1557 года нарадзіўся выдатны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, мысляр, дыпламат Леў Сапега.

Sapega_460.jpg

Ён належаў да старажытнага і другога па магутнасці пасля Радзівілаў магнацкага роду. Прадстаўнікі Сапегаў былі не толькі найбагацейшымі людзьмі, але і займалі высокія вайсковыя і дзяржаўныя пасады. А шмат хто праславіўся яшчэ і як дзеяч культуры.

Сапегі збіралі шматтысячныя бібліятэкі, калекцыянавалі творы мастацтва, займаліся архіўнай справай і развівалі тэатральнае мастацтва.

Але, мабыць, самым вядомым прадстаўніком гэтага беларускага роду стаў менавіта Леў Іванавіч, які пачынаў дзяржаўную службу з самых найнізкіх чыноў, а дзякуючы сваёй адукацыі, розуму, дыпламатычным здольнасцям і прыроднай мудрасці, дасягнуў найвышэйшых пастоў. Пачынаў кар'еру на пасадзе гарадскога пісара, затым стаў вялікакняскім сакратаром, а з 1581 года - каралеўскім пісарам пры двары Стэфана Баторыя. Ужо праз чатыры гады атрымаў пасаду падканцлера Вялікага княства Літоўскага, а яшчэ праз чатыры - канцлера княства. У 1625 г. Леў Сапега становіцца Віленскім ваяводам, а з 1629 г. займае найвышэйшую пасаду ў ВКЛ – вялікага гетмана.

Statut.jpg

Першым зборнікам законаў на тэрыторыі Ўсходняй Еўропы гісторыкі па праве называюць трэці Статут ВКЛ (1588 год). Самы непасрэдны ўдзел у стварэнні гэтага дакумента прыняў Леў Сапега. Ён асабіста рэдагаваў некаторыя артыкулы, за ўласныя грошы выдаў першыя 4 тысячы асобнікаў Статута і дамогся яго зацвярджэння Жыгімонтам Вазай.

Леў Сапега ў 1581 годзе прымаў непасрэдны ўдзел у стварэнні вышэйшага шляхецкага суда княства - Галоўнага Трыбунала.

На свае сродкі ён пабудаваў касцёлы ў Гродне, Оршы, Брэсце і ў іншых гарадах, праваслаўныя і уніяцкія цэрквы ў розных мястэчках, манастыры ў Вільні і Бялынічах.

Роду Сапегаў належалі многія беларускія землі, у тым ліку на тэрыторыях Віцебшчыны і Полаччыны.

Валодаў ён і сядзібай у Старым Лепелі, а калі яна згарэла, канцлер прыняў рашэнне перанесці сваю рэзідэнцыю на паўднёвы бераг Лепельскага возера. Так быў заснаваны горад Лепель.

55ed67c7c006196865dffc7cda5297d0.jpg Касцёл Святога Казіміра

У Лепелі быў пабудаваны каталіцкі храм - касцёл Святога Казіміра, які стаў адным з першых трох каталіцкіх храмаў на Віцебшчыне. Адкрыты ў 1604 годзе касцёл неаднаразова гарэў, таму ў канцы ХІХ стагоддзя быў узведзены новы храм, якім сёння ганарыцца Лепель.

На беларускіх землях шануюць памяць гетмана Вялікага княства Літоўскага.

e8d9ba0f4bc8cc61f28966476ba1323e.jpg

Напрыклад, у горадзе Лепелі ў 2010 годзе яму адчынілі помнік.

У вёсцы Астроўна (24 км на захад ад Віцебска, 33 км на паўночны ўсход ад Бешанковіч) Бешанковіцкага раёна, дзе нарадзіўся Леў Іванавіч, устаноўлены памятны знак.

Астраўно - не самае папулярнае ў турыстаў месца, хоць тут ёсць што паглядзець і свая гісторыя. Знаходзіцца ў маляўнічым месцы на берагах трох азёр: Астроўна, Доўгае, Палхоўка. Яшчэ некалькі азёр (Дробнае, Гародна, Лукаўскае, Глыбокае) размешчаны недалёка ад аграгарадка.

Замак Астроўна заснаваны ў 1520-х віцебскім ваяводам І.Б. Сапегай на землях, якія засталіся яму і яго брату ў спадчыну ад маці, княгіні Фёдары Фёдараўны Друцкай-Сакалінскай. Мястэчка вядома з XVI стагоддзя (у гістарычных крыніцах узгадваецца з 1546 года) як цэнтр староства Віцебскага павета.

ebd71b7f69b8f019925c741e057513a7.jpg Царква Святой Тройцы ў Астроўна

У 1662 годзе ў Астроўна заснаваны кляштар дамініканаў. З 1772 года Астроўна далучана да Расійскай імперыі (цэнтр воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні). У канцы XVIII стагоддзя ў Астроўна 97 жыхароў, 19 двароў. Тым часам вёска з'яўляецца значным гандлёвым цэнтрам. Штогод з 15 жніўня па 1 верасня ў Астроўна праходзілі кірмашы.

25-27 ліпеня 1812 года на тэрыторыі паміж Астроўна і Віцебскам адбыліся ар'ергардныя баі адступаючай рускай арміі з французскай арміяй Напалеона, якія ў гістарыяграфіі атрымалі назву "Бой пад Астроўна". На месцы бою ў 1962 годзе ўсталяваны помнік і памятны крыж.

У Астроўна можна ўбачыць і царкву Святой Тройцы (раней касцёл), XVI-XVII стст. У наш час пачала дзейнічаць з 17 ліпеня 2006 года.

472ebdd5e580c5b37a477dad3317247e.jpg Палац Сапегаў у Ружанах

Для паўнаты карціны можна наведаць Ружаны (Брэсцкая вобласць), дзе да нашых дзён захаваліся руіны палацавага комплексу Сапегаў.


Каментары
Пакінуць каментар
Каб пакінуць каментар, вам неабходна аўтарызавацца.
Самыя папулярныя Самыя абмяркоўваюцца