pl | de | en | ru

Галіна Паўлоўская: «Запрашаю «на вёску, да бабулі!»

Сядзіба «Мацейкава сялiба» змесцавана ў вёсцы Пераброддзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці на маляўнічым беразе возера Набисто, поруч з лесам, багатым грыбамі-ягадамі. Яна адкрылася ў 2010 годзе і за дзесяцігоддзе назапасіла выдатны багаж працы з гасцямі, якім з намі ахвотна падзяліліся.

2-2020-06-14-8--DJI_0601pb_1330.jpg

Слова гаспадыні «Мацейкавай сялiбы» Галіне Паўлоўскай:

7 93de30abe88b617f1f2f6bfc8763691b.jpg

– У нас кахаюць гасцяваць раварысты і байдарачнікі, аматары яркіх уражанняў і займальных вандраванняў. Вакол Пераброддзя 14 азёр. З нашай сядзібы праз сістэму праток можна трапіць у азёры Абстэрна, Важа, Укля і дагрэбці да самага Браслава. Нашы месцы прыцягваюць заўзятых рыбакоў, тут вядуцца лешч, шчупак, карась, плотка, мянтуз, лін, акунь, судак і іншая рыба.

Берагі азёр Набіста і Абстэрна нізкія, пясчаныя, са зручным уваходам у ваду. Улетку тут мілата для сем'яў з дзецьмі.

Нашы «зялёныя маршруты» таксама цікавыя і займальныя: гэта Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Ельня» і гідралагічны заказнік «Балота Мох», куды рейджер Кася Казачонак водзіць ахвотнікаў, і Дединская крыніца, і Ваўчыная гара, і камень-следавік.

Імёны, злучаныя з нашымі месцамі, прыцягваюць даследнікаў гісторыі: у Забалоцце знаходзіцца радавы маёнтак вядомага скульптара, паўстанца Генрыха Дмахоўскага, у Камянполле – Святаполк-Мірскага і г. д.

Адчуць цёпла землі…

Калі сама я – дзіцё вёскі Пераброддзе, тое заўсёды падчас замежных навучальных падарожжаў цікавілася, як жывуць людзі ў мясцовых вёсках. І ў адной літоўскай аграсядзібе мяне вельмі ўразіла ідэя ганчарнага пленэру: гаспадары збіраюць ганчароў, тыя маюць зносіны, майструюць вырабы, потым уладкоўваюць выставы, робяць памятныя здымкі. Цалкам скапіяваць яе мне не атрымалася: у нас, у Пераброддзе, не захапляюцца ганчарствам. Але я ўспомніла, што мае дзядуля і цётачка качалі валёнкі. І авечак у нас традыцыйна гадавалі. Зразумела, што наша творчасць павінна быць злучана з поўсцю.

У дзяцінстве мне хацелася маляваць фарбамі, але фарбы ў той час у вёсцы былі рэдкасцю… І так здарылася, што ў спелым веку я навучылася маляваць поўсцю!

9-2020-06-14-1--0447pb_1330.jpg

Вярнуўшыся з падарожжа ў красавіку, адразу ж падала заяву і атрымала грант – і ў жніўні 2010 года ўжо сабрала першых удзельнікаў на летнік рамёстваў па качанні з воўны «Цяпло зямлі». На працягу пяці гадоў мы штогод праводзілі такія імпрэзы.

10 ab5bd8c2c5cbad9c79de0346d646ff84.jpg

За гэтыя гады склаўся касцяк удзельнікаў: гэта і гаспадыні аграсядзібаў «Пятухоўшчына», «Бальсан» і іншых, і проста зацікаўленыя кабеты. А ў сядзібе «Арэхава» Браслаўскага раёна дзеяла «Акадэмія лёну», дзе нас вучылі працаваць з лёнам. Так з'явіўся Мёрска-Браслаўскі агратурысцкі кластар.

«Мы разам!»

Пасля наш летнік перарос у іншую форму – у летні сямейны лагер пад назвай «Мы разам!». У мяне падрастаюць унукі, і я бачу, што многіх дзяцей немагчыма адарваць ад гаджэтаў. Таму з'явілася ідэя хаця б на нейкі час адцягнуць іх ад электронных цацак. Гэта першае. А другое: зрабіць так, каб сям'я хоць трохі пабыла разам. Каб дзеці, іх бабулі, дзядулі, бацькі з'ядналіся і натхніліся супольнай чыннасцю і новымі ідэямі. Падобны першы сямейны лагер мы правялі ў 2015 годзе.

Мы прапануем сваім гасцям пазнаць мноства сакрэтаў і таямніц вясковаму жыццю, выпрабаваць свой спрыт у вераўчаным мястэчку і на алімпійскіх гульнях, цягавітасць – на балоце, а поспех – у квэсце, паспрабаваць сябе ў макрамэ, фелтінге і выцінанцы, адкрыць таленты і разбіць сваім крэатывам, фантазіямі, шэдэўрамі і дасягненнямі. ​Нацешыцца лебедзямі, пачуць бугая, убачыць бабровыя хаткі, нацешыцца салаўіным спевам, пазнаёміцца са шляхетнымі аленямі і шмат што-шмат што іншае.

Чым займаемся? Прыкладам, вырабамі з прыродных матэрыялаў: ідзём у лес, дзе збіраем усё, што сустрэнем па шляху: мох, карэньчыкі, галінкі, гузы. І на грунце гэтага ствараем свае шэдэўры.

У нас праходзяць майстар-класы па розных народных рамёствах: праца з поўсцю, выцінанка, «маляванка», праца з саломкай, з тэстам. У нашай сядзібе ёсць музей сельскага побыту, але я разумею, што дзецям складана вытрымаць працяглую экскурсію, таму кожны новы дзень пачынаю для іх з «вясковых хвілінак». Прыходзім у музей даслоўна на 15 хвілін – і штораз я раскрываю асобную тэму, прыкладам, расказваю, пра кароў, збожжа, рамёствы, прылады працы.

Вельмі запомніўся нашым маленькім гасцям інтэрактыўны дзень «Адкуль брыдотна масла?». Раніцай мы ўсе разам схадзілі ў поле, дзе пасвяцца каровы, убачылі, як іх дояць, гаспадыня наліла нам малачка, яно адбаранілася, мы сабралі сліўкі – і ўсёй камандай збілі масла. Адна з бабуль спякла блінцоў, хлябкоў нашмаравалі гэтым маслам… І ў канцы дзеці спыталіся ў: «А чаму такое масла няможна купіць у краме?»!

Арганізуем розныя забаўкі: інтэлектуальныя (гульні «Што, дзе, калі?», матэматычныя віктарыны), спартовыя. Праводзім малыя алімпійскія гульні, не спантанна, а з папярэднімі трэнераваннямі. Не ўяўляеце, як жа гэта захапляльна! Бярэ ўдзел уся сям'я: бабулі стаяць на каўнярах, дзед – галоўны трэнер. І ўсіх яднаюць яркія азартныя эмоцыі!

А калі пачнецца навучальны год, то актыўна запрашаем сем'і прыязджаць да нас на выходныя. Такі тур назвалі «На вёску да бабулі!»

8 c7719d119db35511dab29c940507cbfd.jpg

Музей «Мацейкавы рамёствы»

Для сталых таксама праводжу майстар-класы, экскурсіі. Летась, які на дзяржаўным роўні быў прызнаны Годам малой радзімы, мы з мужам адкрылі невялікі музей «Мацейкавы рамёствы». Тут кожны цвічок, кожная дошчачка нагрэты рукамі майго бацькі. Ён быў просты калгаснік, які ў абедні перапынак кожны дзень нешта майстраваў па гаспадарцы, прыбіваў хаця б адну дошку. Такім яго выхаваў дзед Мацей, які нарадзіўся ў 1872 годзе і ў гонар якога і названа сядзіба.

Поруч з хатай Мацея стаялі яшчэ сем хат радні – атрымваецца, наша сям'я складала значную частку сяла. У дзеда былі залатыя рукі, ён вымеў усё на Свеце. І ў музеі мы сабралі дарагія сэрцу рэчы, да кожнай з іх датыкаліся рукі маіх продкаў. Гэта не проста экспанаты, гэта – жывая гісторыя! «Цуглы, шумёлы, бірулькі, хамут» – ужо толькі ў музеі можна пачуць гэтыя назвы і ўбачыць.

Пра хлеб у нас аповед адменны!

…Помню, як мама «рашчыняла» жытні хлеб, на натуральнай заквасцы: у хаце старанна прыбіралі, яна апраналася ва ўсё чыстае, а мы з братам павінны былі паводзіць сябе ціха, таму што хлеб не кахае шуму, мітусні і скразнякоў.

Да хлеба было проста-ткі малітоўнае дачыненне. Маючы карову, малако і такі хлеб, чалавек мог жыць нармальна – тут ёсць усё патрэбнае арганізму!

З малых гадоў у вёсцы прывучалі працаваць. Было разуменне, што ўменне твайго дзіцяці – гэта пасля твая «хлебная картка». У дзесяцігадовым веку хлопчык вужэй мог хадзіць за плугам. Жылі вялікімі сем'ямі, у якіх перадаваліся і рамёствы, і традыцыі.

А яшчэ пры такім дастатку працы ў вёсцы кабеты паспявалі займацца самаробкай. Імі кіравала вечная цяга да прыгажосці, людзей вельмі хацелася ўпрыгожваць сваё жыццё.

16 5b9495b393f7634f56db69970efacc6b.jpg

Вось гэты абрус – гафт па сетцы – упрыгожвала стол наўзверх тканай белай на самыя вялікія святы: Каляды, Вялікдзень. Праца над ёй была доўгай і карпатлівай. Спачатку праліся льняныя ніткі, вельмі тонкія – гэта няпростая праца! – потым вязалася сетка з дробным вочкам, якое гафтавалася каляровай ваўнянай ніткай, афарбаванай натуральнымі фарбавальнікамі.

Помню, як на вокнах у нас віселі белыя фіранкі: гафт па сетцы. Гэта было незвычайна хораша!

Ткалі, пралі, шылі, гафтавалі.

Пісалі: «Перебродцы – вельмі ленаватыя, нават садоў не садзяць, а корміць іх возера». У гэтым ёсць доля праўды: землі ў нас мала, навакол азёрны край. Лавілі рыбу, прадавалі яе, і з гэтага жылі. У Германію карысталася попытам рыбная «луска»-луска, з якой там рабілі штучныя перлы.

Ля Пераброддзя ёсць свае сцяг і герб. Тут не было прыгоннага права, народ заўсёды быў незалежны.

Пераброддзе валодала Магдэбургскім правам.

Чароўная музыка

А яшчэ Пераброддзе – вельмі «музычная» сяліба, адгэтуль выйшлі салісты хору Рыгора Шырмы Васіль Юневіч і Міхал Шуманскій. Я выдатна помню тыя часы, калі ў кожнай нашай хаце гралі на розных інструментах і спявалі. Мой бацька – самавук, ён граў на баяне, акардэоне, цымбалах, мог падхапіць любую мелодыю. Калі яны са сваім гуртам збіраліся ў нас дома, то гучала такая цудоўная музыка, што я баялася расплюшчыць вочы: а раптам гэта ўсё сон? Дарэчы, ведаеце, што дрэва для цымбалаў сушылі два гады, каб яны «гучалі»?

Наш знакаміты чатырохгалосны Перабродскі народны хор паўстаў на грунце царкоўнага. На жаль, традыцыі ідуць разам з людзьмі, але мы спрабуем нешта адрадзіць… І на працягу 15 гадоў у Пераброддзе праходзіць свята народнай творчасці «Перабродская зоркая», на якім мы спяваем, танцуем, успамінаем народныя абрады і розныя гульні.

11-2020-06-14-1--0535pb_1330.jpg

Галіна Паўлоўская і яе госць, саліст этна-групы «Сёмуха» Іван Кірчук

Мацейкавы – гэта гучыць ганарліва!

Дзеда звалі змяншальна-ласкальна Мацейкой, таму што ён быў невысокага ўзросту. Мы ж усе на сяле былі «Мацейкавы».

Ён паказаў усім, што чалавек – сам каваль свайго шчасця! Землі ў яго было мала, і ніхто з нашых, перабродскіх, не хацеў за яго замуж. Тады ён запрог каня і паехаў у суседнюю вёску, адкуль прывёз красуню – Зузану, давёўшы ўсім, што не стаіць губляцца ў любай сітуацыі. Да ўсяго іншага яна прыехала з куфрам пасагу! Раней быў такі звычай: калі ў хату прывозілі нявесту, перад маладымі везлі «пасажны куфар». І куфар гэты сёння займае ў нашым музеі ганаровае месца.

Павезла дзеду, з жонкай яны нарадзілі і выхавалі трое годных сыноў і дзвюх дачок.

Мне б хацелася, каб традыцыі Пераброддзя не перапыняліся, каб тут жылі шчаслівыя і «прыдатныя» людзі!


Каментары
Пакінуць каментар
Каб пакінуць каментар, вам неабходна аўтарызавацца.
Самыя папулярныя Самыя абмяркоўваюцца