pl | de | en | ru

Новая Мыш, Хаткі, Заклад, Палонка. Эксклюзіўны маршрут з адценнем настальгіі

Аўтар: Таццяна Хвагiна
Фота: Сяргея Плыткевіча

Баранавіцкі край, што раскінуўся на ўзгорках і раўнінах паміж Наваградкам, Нясвіжам, Ляхавічамі і Слонімам, – сапраўдная знаходка для аматараў гісторыі. Тут што ні крок, то новая выбітнасць: былыя сядзібы знакамітых людзей, дзіўныя помнікі сакральнага дойлідства, месцы гістарычных бітваў і незраўнаныя краявіды з палямі, лясамі і моранымі ўзгоркамі, што здалёку напамінаюць жоўта-зялёныя хвалі…

Згарнуўшы з галоўнай дарогі М1/Ё30, трапляем у былое даўнейшае мястэчка Новая Мыш пад Баранавічамі, якое некалі належала ўплывоваму роду Хадкевічаў. Угару па плыні ракі Мышанкі у вёсцы Старая Мыш знаходзяцца рэшткі старога каралеўскага ўмацавання. Тут радзіма гетмана Яна Караля Хадкевіча (1560 – 1621) – выбітнага вайскавода сваёй эпохі, чые перамогі над шведамі і туркамі прынеслі яму еўрапейскую славу.

1 bbfb67cd9a2308cd4ec13a50681ff855.jpg

У Новай Мышы цешымся прыбранай драўлянай Спаса-Праабражэнскай царквой (1859) і каменным Праабражэнскім касцёлам (1825) у стылі класіцызму.

2 91d5135eb40f6be2060e8a680dcd178a.jpg

Звонку сціплы касцёл уражвае ўяўленне сваім раскошным інтэр'ерам. Гэтыя пазалочаныя разьбяныя алтары і амбон, адзначаныя майстэрствам і фантазіяй стваральнікаў, былі выкананы на заказ магутных Радзівілаў. Яны ўпрыгожвалі касцёл манастыра бенедыктынак у Нясвіжы, а сюды трапілі пад канец XIX стагоддзя пасля яго зачыненні.

У свой час гэтыя месцы апеў паэт і фалькларыст, сябар Адама Міцкевіча – Ян Чачот (1796-1847), помнік якому ўсталяваны пад шатамі старых дрэваў на былым гандлёвым пляцы. Наводдаль – трохі характэрных будынкаў з «броўкамі» над вокнамі, якія напамінаюць пра габрэйскую грамаду мястэчка. На каталіцкіх могілках – мноства даўнейшых шляхецкіх пахаванняў. Развязваем пакінуць яго на наступны раз. Сёння галоўная мэта – хутар Хаткі, куды я марыла трапіць шмат гадоў…

Не даязджаючы да даўнейшага мястэчка Палонка, згортваем на вёску Сяўрук, над якой дамінуе новы сакральны будынак – касцёл Маткі Боскай Вастрабрамскай.

3-DJI_0149pb_1330.jpg

Яшчэ крыху – і дарога прыводзіць нас у вёску Дзеткавічы, проста да сельскіх могілкаў.

4-AJ3I9669pb_1330.jpg

Пабываўшы на магіле маіх блізкіх – сем'і Сушко, з якой злучаны ўспаміны дзяцінства і юнацкасці, наследуем у Хаткі – хутар, прыпісаны да Дзеткавічаў.

5-AJ3I9673pb_1330.jpg

Тут засталося ўсяго пары хат і адзін сталы жыхар, усе астатнія прыязджаюць на лета ці на выходныя. Тутэйшыя месцы неверагодна прыгожыя – вакол хваёвы лес, багаты ягадамі і грыбамі, а адразу за сельскімі хатамі цячэ рэчка Деткоўка, у халодных водах якой вядзецца ручаёвая стронга. Карціну псуе толькі шырокая палоса высечкі, якую давялося зрабіць у змаганні з жуком-караедам.

Хата цёткі Ядзі (хроснай майго старэйшага брата) на замку, але змены ў наяўнасці: не звыклай крамкі на ганку, дзе мы так кахалі сядзець у дзяцінстве, а галоўнае – не самай ветлай гаспадыні, якую заўсёды ўспамінаю з вялікім каханнем і ўдзячнасцю. З хаты насупраць насустрач нам выйшла старая знаёмая – Лена (Алена Іванаўна Рыбак), з якой не бачыліся гадоў 30, а то і больш. Тым не менш, адразу даведаліся адзін аднаго.

6-AJ3I9685pb_1330.jpg

Шчыра абдымаемся і ідзём глядзець на рэчку Деткоўку, бераг якой абсыпаны блакітнымі незабудкамі…


Алена Іванаўна згаджаецца паказаць нам месца, дзе калісьці была сядзіба графіні Хелены Ельскай і папярэджвае, што далезці туды будзе няпроста. Гэтак і ёсць.


На месцы старога броду бабры перагарадзілі Деткоўку плацінай, рака разлілася, і зараз узбярэжныя алешыны стаяць «па калена» у вадзе.


Чапляючыся за кусты, па кволых дошчачках і кінутых пад ногі галінках перабіраемся на правы бераг у Заклад.

Гэта назва з'явілася яшчэ ў 1920-е, калі «старая пані» – так звалі гаспадыню маёнткі, заснавала тут дзіцячы прытулак Zakład wychowawszy. Ён даў пуцёўку ў жыццё сіротам і дзецям са шматдзетных сем'яў, а таксама працу многім жыхарам Хатак. Графіня Хелена і яе дачка Канстанцыя з дапамогай каталіцкага ордэна михалітаў шмат зрабілі для гаротных дзяцей. Першы дырэктар дзіцячага дома ксёндз Вінцэнт Курас быў расстраляны нацыстамі ў 1942 годзе за сувязь з партызанамі і пакрывальніцтва габрэяў. А яго прымальнік пакараны смерцю партызанамі за супрацу з акупантамі, пасля чаго спусцелы дзіцячы дом быў спалены дашчэнту (перад гэтым астатнія тут выхаванцы – 120-150 дзяцей – былі вывезены ў Германію).

13-AJ3I9820pb_1330.jpg

Перабраўшыся на процілеглы бераг, шукаем сляды пабудоў. Старыя яловыя прысады ледзь адгадваюцца – усё зарасло і толькі суцэльны прасвет у гушчары лесу паказвае на былы пад'езд да панскай хаты.

14-AJ3I9860pb_1330.jpg

Раней падмуркі пабудоў былі добра бачны, а зараз насілу знаходзім некалькі чырвоных цаглін ад будынка двухпавярховай школы і паўразбураны склеп-лядоўню.

15-AJ3I9862pb_1330.jpg

Паўсюль бачны сляды шукальнікаў скарбаў, якія раней нас далезлі ў гэта таемнае месца.

16-AJ3I9873pb_1330.jpg

Фатаграфуем ледзь не ўсё, што трапляецца на вочы, і зноў пераадольваем кволую пераправу.

17-AJ3I9750pb_1330.jpg

На скрыжаванні дарог – жалезны крыж, яго паставілі жыхары Хатак у напамінак пра якія знаходзіліся тут маленькія могілкі дзіцячага дома. Я помню, як у далёкіх 1960-х мы прыносілі букецікі палявых колераў на безназоўныя магілкі, цяпер утоеныя ў зарасніках ці што зраўнаваліся з зямлёй…

18-DJI_0167pb_1330.jpg

Адгэтуль метраў 500 до турбазы, змесцаванай на беразе штучнага возера Хаткі, якое знаходзіцца ў басейне ракі Лахозвы. Пасля змены ўладальнікаў тут поўным ходам ідзе рэканструкцыя. Непазнавальна змянілася старая «карчма», дзе будуць сталавацца госці турбазы. Атракцыйнасць тэрыторыі памножана драўляным караблём і ажурнымі металічнымі канструкцыямі, у якіх адгадваюцца зіхатлівая на сонцы стронга – знак тутэйшай іхтыяфауны – і казачны алень Залатыя Рогі. Хуткае адкрыццё – абяцалі запрасіць! Мяркуючы па ўсім, гэта зона адпачынку будзе запатрабавана аматарамі вуджэння, фотапалявання, а таксама паходаў за ягадамі і грыбамі…

19-AJ3I0049pb_1330.jpg

«Хаткоўскае» гасціннасць не ведае меж. Як мага адпусціць гасцей, не пасядзеўшы за сталом?! Да нас далучаюцца старэйшая сястра нашага гіда Алены Вера Іванаўна і яшчэ адна даўняя знаёмая Яня Міхалоўская (Яніна Пятроўна Дзерман).


Нас захліснула мора эмоцый – непадробленая радасць сустрэчы і якія наплылі ўспаміны пра дзяцінства ў Хатках…

23-AJ3I0081pb_1330.jpg

Развітальныя абдымкі – і ў шлях! Наш курс ляжыць у бок Палонкі – былога мястэчка на старым гасцінцы паміж Новай Мышшу і Слонімам. У 1680 г. тут быў заснаваны дамініканскі манастыр, які праз 150 гадоў зачынілі расійскія ўлады. Зараз на яго месцы ўзвышаецца драўляная Свята-Параскева-Пятніцкая царква (1880). Новы цагляны касцёл у цэнтры Палонкі ўведзены Матцы Боскай Шкаплернай.


Палонка ўвайшла ў гісторыю як месца гістарычнай бітвы. Раніцай 28 чэрвеня 1660 года пад заслонай дыму ад які палаў агнём мястэчка тут, на гразкіх берагах ракі Палонкі, сышліся пятнаццацітысячнае войска Рэчы Паспалітай на чале з гетманам Паўлам Сапегам і ваяводам Стэфанам Чарнецкім і саракашастітысячнае маскоўскае войска. Бітва скончылася поўным разгромам царскаму войску, якое ўжо некалькі гадоў руйнавала землі ВКЛ. Месца кровапралітнай бітвы пазначана велізарным каменем, з мемарыяльнай плітой з партрэтамі і імёнамі герояў бітвы.

27-AJ3I0093pb_1330.jpg

Праграма маленькага настальгічнага тура выканана на 100%. Надвор'е псуецца, пара ехаць дахаты, і там, разглядаючы свежыя фатаграфіі, ізноў аддавацца на светлыя ўспаміны пра Хаткі, сяброў дзяцінства і наша вандраванне…


Каментары
Пакінуць каментар
Каб пакінуць каментар, вам неабходна аўтарызавацца.
Самыя папулярныя Самыя абмяркоўваюцца