pl | de | en | ru

Ванюжычы. Рэквіем па роднай вёсцы

Аўтар: C. Плыткевіч
Фота: аўтара

У кожнага чалавека ёсць малая Радзіма. Тое месца, дзе ён нарадзіўся, пачаў адкрываць гэты свет. Родная вёска ці мікрараён у горадзе, безумоўна, і адбіліся на нашых паводзінах, і моцна паўплывалі на будучы лёс.

Не дзіўна, што людзі імкнуцца пабываць у родных мясцінах, памятаючы уражанні ранняга дзяцінства, хочуць паглядзець, што змянілася на Радзіме.

Я палешук, зямляк знакамітага дзеда Талаша. Але так атрымалася, што ў пятнадцаць гадоў паехаў на вучобу ў Полацк і ў роднай вёсцы бываў вельмі рэдка. Спачатку не было ніякай настальгіі, потым бацькі пераехалі і перавезлі дом, пад час сустрэч аднакласнікаў у мяне былі нейкія важныя мерапрыемствы. Так мінула сорак тры гады.

Ванюжычы за гэты час моцна змяніліся. І калі пад час працы над фотаальбомам пра Палессе я наведаў свайго аднакласніка і траюраднага брата Сашу Кудраўца, яго жонка Нэля запыталася, ці прыеду я, калі на Радуніцу збяруцца нашы аднакласнікі, у мяне быў толькі адзін адказ: “Безумоўна, так!”

1-A29V8103pb_1330.jpg

10 траўня 2021 года. Нэля Кудравец (па-руску Кудрявец) у сваім бацькоўскім доме рыхтуе Сашу да сустрэчы з аднакласнікамі. Я прыехаў на некалькі гадзін раней, старэйшы брат Нэлі Віктар прапанаваў прайсціся па роднай вёсцы. У яго пашпарце таксама напісана “Кудрявец”, а ў большасці іншых жыхароў прозвішча напісана праз “а”. У маёй бабулі па бацьку да вяселля было прозвішча Кудравец. Бацька маёй маці таксама быў Кудраўцом. У Сашынага малодшага брата таксама “Кудравец” праз “а”. Палешукі ў тыя гады не вельмі звярталі ўвагу на запісы ў пашпарце: што напісалі ў сельсавеце, тое і добра. Памятаю, у маёй маці ў пашпарце было напісана “Валянціна”, а на самой справе яна была Вольга Іванаўна. Але пашпарт у паўсядзенным жыцці быў непатрэбны. І маці змяніла ў ім імя толькі ў сорак пяць гадоў. А прозвішча Плыткевіч з’явілася ў Ванюжычах, дзякуючы прымаку Фаме з вёскі Колкі, які прыбіўся да маёй бабулі Насты. У гады Другой сусветнай вайны дзед Фама прапаў без вестак, пазней я спрабаваў высветліць у бабулі, ці захаваліся якія сваякі, ездзіў у Колкі, але нікога не знайшоў.

2-A29V8124зи_1330.jpg

Віктар Кудравец і мая хросная Марыя Іванаўна Серада. 

3-A29V8153pb_1330.jpg

Дарога да нашай часткі вёскі. І не скажаш, што наперадзе яшчэ ёсць хаты.

4-A29V8160pb_1330.jpg

Сустракаем стрыечную сястру Тамару Маргун, якая таксама прыехала на Радуніцу ў родную вёску. Далей рушым разам.

5-A29V8168pb_1330.jpg

Гэта ўжо наша вуліца. Дакладней, тое, што ад яе засталося.

6-A29V8173pb_1330.jpg

Хата суседа Віктара Піліпчыка. Тамара хоча паглядзець, што захавалася ў пакоях.

7-A29V8176pb_1330.jpg

А гэта дом маіх дзеда Івана і бабулі Ганны Кудравец.

8-A29V8178pb_1330.jpg

У хаце нічога не захавалася.

9-A29V8197pb_1330.jpg

Яблыня таксама амаль загінула.

10-1-AJ3I7168pb_1330.jpg

А груша ў суседа цвіце!

10-A29V8201pb_1330.jpg

І калодзеж яшчэ захаваўся…

11-A29V8184pb_1330.jpg

Месца, дзе стаяла наша хата, на самым краю вёскі. Далей было штосьці падобнае на балота. Памятаю, як дзед у белых ільняных штанах лавіў таптухай уюноў. А калі пачалася меліярацыя, і экскаватары каўшамі чарпалі балотную жыжу, мы збіралі гэтых уюноў уздоўж канавы. І падумаць тады не маглі, што хутка яны знікнуць з нашага жыцця.

Мы ідзем па вуліцы, якая калісьці вяла ў лес. Тамара прапануе зазірнуць да бабулі Вольгі Ястрэмскай. Дзверы зачынены, Тамара стукае ў акенца.

12-A29V8220pb_1330.jpg

Вольга Александраўна адчыняе дзверы і не верыць сваім вачам, убачыўшы такую колькасць гасцей.

13-A29V8225pb_1330.jpg

Усе ведаюць пра каронавірус, але ніхто не звяртае на яго ўвагі – жанчыны абдымаюцца.

14-A29V8242pb_1330.jpg

“Вы пазнаеце гэтага фатографа?” – пытаецца Віктар у бабулі Волі.

15-A29V8243pb_1330.jpg

“Сяргей Плыткевіч? Журналіст? Не можа быць!”

16-AJ3I7188pb_1330.jpg

“Божа, мой божа… Дзякуй, што наведалі! Такое шчасце, што мяне памятаеце!” – бабуля пачынае енчыць. І мы разумеем, як старым жыхарам палесскіх вёсак не хапае камунікавання.

17-A29V8263pb_1330.jpg

Ідзем да хаты, дзе жыве мой стрыечны дзядзька Іван Кудравец. У Ванюжычах у кожнага, акрамя прозвішча, была яшчэ і мянушка. Маму маю, напрыклад, клікалі Партызанка. Бо нарадзілася ў 1944 годзе. Бабулю Ганну – Слабаджанка, бо прыехала са Слабады. Мяне – Сяргей Плытка. Дзядзька Іван толькі на некалькі гадоў за мяне старэйшы. У вёсцы яго звалі Гаван.

19-A29V8282pb_1330.jpg

На Гаванавых дзярах вісіць такі замок. Калісьці палешукі наогул не зачынялі свае хаты, пазней кіёчкам пазначалі, што дома нікога няма.

18-AJ3I7210pb_1330.jpg

“Гаван! Гаван!” – кліча Тамара.

У адказ – цішыня.

Мы заходзім за хату і бачым сапраўдны “посталкагольны” нацюрморт.

20-A29V8270pb_1330.jpg

Папрацаваў дзядзька Іван. На жаль, у апошнія гады такія сюжэты прыходзіцца бачыць у розных вёсках Беларусі. Співаюцца мужыкі… 

21-A29V8279pb_1330.jpg

Мы Гавана не знаходзім. Крочым па вясковай вуліцы. Убачанае кранае душу.

22-A29V8301pb_1330.jpg

Руіны, кінутыя хаты.

23-A29V8306pb_1330.jpg

Спрабую зрабіць кадры-сімвалы.

24-A29V8313pb_1330.jpg

Яблыні яшчэ не зацвілі, а вось ігрушы выглядаюць прыгожа.

25-A29V8336pb_1330.jpg

Заходзім да ванюжычскага старажыла Адама Федаравіча Кудраўца па мянушцы Жылін. Яму споўнілася восемдзесят шэсць гадоў. І ён яшчэ даглядае жонку, якая можа рухацца толькі на інвалідным вазку.

26-A29V8386pb_1330.jpg

У кожным доме нас заклікаюць да стала, але мы адмаўляемся, бо скора павінна пачацца сустрэча аднакласнікаў.

27-A29V8405pb_1330.jpg

Адам Фёдаравіч праводзіць нас, мы стукаемся ў хату Анатоля Пятровіча Верталя.

28-A29V8435pb_1330.jpg

Калісьці ён цудоўна гуляў у футбол і валейбол, быў аўтарытэтам ванюжыцкай моладзі.

29-A29V8464pb_1330.jpg

На здымку ён спрабуе мяне пазнаць. Прыгадаў толькі малодшага брата…

30-A29V8490pb_1330.jpg

Саша і Віктар з Вольгай Пятроўнай Матусевіч. У семідзесятыя гады мінулага стагоддзя яна была важнай жанчынай – разам з сястрой Надзеяй працавала прадавачкай у адным-адзіным вясковым магазіне.

31-A29V8509pb_1330.jpg

Тое месца, дзе была наша васьмігадовая школа і магазін – не засталося нічога…

32-A29V8531pb_1330.jpg

Але надыходзіць час сустрэчы аднакласнікаў – Надзя Ястрэмская і Вера Шаўцова.

33-A29V8578pb_1330.jpg

Лена Кудравец па мянушцы Мурашка.

34-A29V8597pb_1330.jpg

Лена бачыць мяне першы раз за сорак тры гады!

36-A29V8664pb_1330.jpg

А гэта яе бацькоўская хата. Яна зачынена, свой пакой Лена можа паглядзець толькі праз вакенца…

34-1-A29V8637pb_1330.jpg

Тамара Кудравец.

35-A29V8660pb_1330.jpg

Сяргей Рудзінскі. У нашым класе было васемнадцаць вучняў – шаснадцаць з Ванюжыч, двое, у тым ліку і Сяргей, з Аносавіч. Тады я здзіўляўся, што наша гаворка вельмі адрозніваецца. Цяпер разумею: у Ванюжычах размаўлялі па-паляшуцку. У Аносавічах – на чыстай беларускай мове. Ванюжычы былі “мужыцкай” вёскай, а ў Аносавічах калісьці жыла шляхта…

Памятаю, настаўнік рускай мовы Уладзімір Кірылавіч прапануе знайсці аднакарэннае слова да слова “сапог”. Я падымаю руку:

– Чобат!

– Сам ты чобат! Сапожнік!

Зараз у Ванюжычах і Аносавічах не засталося ні беларускай, ні палешуцкай мовы. Усе гавораць па-руску…

37-A29V8688pb_1330.jpg

Апошняй пад’язджае Валя Кудравец.

38-A29V8706pb_1330.jpg

Сабралася восем чалавек з чатырнадцаці, чатырох аднакласнікаў на гэтым свеце ўжо няма. У дзевятым класе пад час бойкі ў суседніх Навасёлках загінуў Валера Фуман, крыху пазней павесіўся Аляксандр Зуевіч. Не так даўно памёрлі Сяргей і Валодзя Кудраўцы.

39-A29V8720pb_1330.jpg

Мы сядзім за святочным сталом, расказваем пра свае поспехі, жадаем адзін аднаму і ўсім жыхарам Ванюжыч шчасця і здароўя.

40-A29V8766pb_1330.jpg

А потым ідзем у вясковы клуб.

41-A29V8605pb_1330.jpg

Больш за ўсё нас уражвае яго задняя частка.

42-A29V8771pb_1330.jpg

Нагадваем маладосць, пралазім праз дзірку ў сцяне.

43-A29V8785pb_1330.jpg

Просім Сашыну унучку зрабіць адзін здымак на памяць.

44-A29V8803pb_1330.jpg

Потым я здымаю некалькі групавых партрэтаў.

У клубе аднакласнікі нагадваюць, хто тут з кім першы раз таньчыў, усе звяртаюць увагу на тое, што засталося ад сцэны.

48-A29V8848pb_1330.jpg

Трэба на сцэне усім сфатаграфавацца!

49-A29V8873pb_1330.jpg

Пазней заўважаем, што ў шляхетным парыве паставіць дзяўчат па кірпічных столбіках Сяргей Рудзінскі параніў нагу, яму аказваецца першая медыцынская дапамога.

50-A29V8882pb_1330.jpg

А я фатаграфую Сашыну унучку Машу. Як сімвал новага Палесся. Як надзею на яго адраджэнне.

51-AJ3I7305pb_1330.jpg

Напрыканцы сустрэчы пад’язджаюць мае сёстры Ала і Света.

53-A29V8916pb_1330.jpg

Усё з-за навігатіара, які праклаў дарогу з Лагойска да Ванюжыч праз… Бабруйск.

55-DJI_0781pb_1330.jpg

А я вырашыў сфатаграфаваць усіх на месцы былой школы…

56-DJI_0817pb_1330.jpg

Вось так Ванюжычы выглядаюць з яшчэ большай вышыні – на месцы многіх хат пустыры.

57-DJI_0803pb_1330.jpg

Родная вёска памірае...

58-AJ3I7216pb_1330.jpg

Рэшткі адзінай у наваколлі фермерскай гаспадаркі. Тут вырошчваліся памідоры і агуркі, але праект аказаўся стратным. Сумна назіраць такую карціну, бо цудоўна памятаю, якімі працавітымі былі жыхары нашай вёскі.

У семідзесятыя гады мінулага стагоддзя многія – у тым ліку і мая мама – спецыялізаваліся на вырошчванні цыбулі. А потым прадавалі я е ў Петрыкааве і Капаткевічах. Нас тады называлі цыбульнікамі. У мяне нават псеўданім у “Народнай газеце” быў Сяргей Цыбульнік.

Яшчэ вырошчвалі парасят. І таксама прадавалі ў Капаткевічах.

Але хочацца завяршыць рэпартаж пра сустрэчу аднакласнікаў у роднай вёсцы ўсё-такі аптымістычным кадрам.

59-AJ3I7249pb_1330.jpg

Выбраў гэты здымак сціплай машынкі пад грушай.

Вясна. Квецень. Палешукі перажывалі і больш складаныя часы.

Палессе выжыве!


Каментары
Пакінуць каментар
Каб пакінуць каментар, вам неабходна аўтарызавацца.
Самыя папулярныя Самыя абмяркоўваюцца